السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
299
تفسير الميزان ( فارسي )
حال چرا چنين كرده ، بعضى از مفسرين در توجيهش گفتهاند : مراد از ملائكه همان جبرئيل است و اگر يك ملك را ملائكه خوانده از باب تعظيم آن يك ملك بوده است ، هم چنان كه خود ما در گفتگوهاى خود مىگوئيم : فلانى خيلى جاها رفته و سياحتها كرده ، كشتىها سوار شده با اينكه بيش از يك كشتى سوار نشده . و يا مىگوئيم : مردم در باره فلانى چنين و چنان مىگويند با اينكه همه مردم نگفتهاند و تنها يك نفر گفته و از اين قبيل تعبيرها معمول است و نظير اين اختلاف تعبير در داستان قبلى زكريا هم آمده ، يك جا فرموده بود : « فَنادَتْه الْمَلائِكَةُ - ملائكه او را ندا دادند » دنبالش فرمود : « خدا چنين و چنان مىكند » . بعضى ديگر گفتهاند : در داستانى كه آيه مورد بحث حكايتش مىكند ، يعنى در ندا دادن مريم فرشتگان ديگر با جبرئيل بودهاند . ولى آنچه بعد از تدبر در آيات راجع به ملائكه به دست مىآيد ، اين است كه ملائكه همه در يك رديف و يك مقام نيستند ، بين آنان از نظر قرب به خداى تعالى تقدم و تاخر هست ، آنكه متاخر است تابع محض اوامر متقدم است ، بطورى كه افعالش عين فعل متقدم به حساب مىآيد و گفتارش هم عين گفتار او است ، نظير وصفى كه در خودمان مشاهده مىكنيم ، افعال قوا و اعضايمان را فعل خود نيز مىدانيم ، بدون اينكه فعل را دو تا فعل كنيم و مىگوئيم : چشمم او را ديد و گوشم آن را شنيد و اعضاى بدن من چنين و چنان كرد و اين نامه را دست من نوشته ، و اين نقشه را بندهاى انگشتانم كشيده ، و در عين حال مىگوئيم : من او را ديدم و آن را شنيدم و چنين و چنان كردم و اين نامه را نوشته ، اين نقشه را كشيدم . همانطور كه عمل اعضاى ما كه تابع ما هستند عمل خود ما نيز هست ، همچنين اعمال و اقوال ملائكه كه تابع فرشته روح عليه السلاماند ، عمل و قول خود روح نيز هست ، براى اينكه ملائكه تابع او هستند و هر چه مىكنند به امر او مىكنند و به همين اعتبار است كه مىبينيم خداى تعالى قبض ارواح را كه ملائكه موكل بر ارواح ؟ مباشر آنند عمل خودش و هم عمل آن ملائكه دانسته ، در عين اينكه آن را به فرشتگان مباشر نسبت داده ، و فرموده : « حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْه رُسُلُنا » « 1 » ، و در عين حال آن را به ملك الموت كه فرمانده و متبوع آن فرشتگان است نسبت داده مىفرمايد : « قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 2 » و در عين حال همين قبض ارواح را به خودش نسبت داده ، مىفرمايد : « اللَّه يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها »
--> ( 1 ) تا آنكه مرگ يكى از شما انسانها برسد ، فرشتگان فرستاده ما جان او راى مىگيرند . « سوره انعام ، آيه 61 » . ( 2 ) بگو ملك الموت كه موكل بر شما است جان شما راى مىگيرد . « سوره سجده ، آيه 11 » .